A’ chiad fhoillseachadh ann an 2007 le Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig agus Cànan, le taic bhon Bhuidheann Eadar-roinneil airson Ionnsachadh agus Leasachadh Coimhearsnachd (Community Learning and Development Review Group for Gaelic).

ISBN 978-1-904730-69-9

Air fhoillseachadh ann an 2016 le:

Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig

An Tosgan

54 Rathad Shìophoirt

Steòrnabhagh

Leòdhas

www.storlann.co.uk

oifis@storlann.co.uk

Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig a’ faighinn taic bho Bhòrd na Gàidhlig.

Dealbh còmhdaich © Bettmann/Corbis.

Na dealbhan le Corbis.

Na còraichean uile glèidhte. Chan fhaodar pàirt sam bith dhen leabhar-e seo ath-riochdachadh ann an cruth sam bith, no ann an dòigh sam bith gun chead ro-làimh bho Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig.

Deilbhte le Cànan Earranta | www.canan.co.uk

Beatha le Buaidh

Bob Geldof

An teacs le Ailig O’Henley

Bob Geldof: naomh no neach-ciùil?

Tha Bob Geldof ainmeil airson dà rud. Bha e uair na sheinneadair anns a’ chòmhlan Boomtown Rats. B’ e I Don’t Like Mondays an t-òran a b’ ainmeile a bh’ aca. Bha e dusan seachdain aig àireamh a h-aon ann an 1979. An-diugh tha Robert Frederick Xenon “Bob” Geldof nas ainmeile airson na tha e a’ dèanamh às leth Afraga.

Etiòpia agus Band Aid

Aig toiseach nan ochdadan bha na Boomtown Rats air an t-slighe a-mach. Bha fios aig Geldof air an seo agus bha e a’ coimhead ri rudan ùra a dhèanamh. Chluich e pàirt anns a’ film, Pink Floyd The Wall, ach cha robh e ag iarraidh a bhith na chleasaiche. Aon oidhche chunnaic e rudeigin air na naidheachdan a dh’atharraich a’ chòrr dhe bheatha. Bha fear-naidheachd a’ BhBC, Mìcheal Buerk, ag aithris à Etiòpia ann an Afraga. Bha goirt uabhasach anns an dùthaich sin aig an àm. Bha na mìltean a’ bàsachadh leis an acras. Às dèidh na dealbhan fhaicinn, gheall Geldof rudeigin a dhèanamh mu dheidhinn.

Thachair seo anns an t-Samhain 1984. Sa bhad dh’fhòn Geldof gu charaid, Midge Ure. Is e Albannach a bh’ ann an Ure agus bha còmhlan ainmeil aige fhèin, Ultravox.

Dh’aontaich iad òran a sgrìobhadh gus feuchainn ri airgead a thogail son Etiòpia. Cha robh fada gus an robh an t-òran, Do They Know It’s Christmas, deiseil aca. Chaidh Geldof an uair sin air Rèidio 1 gus innse mu na plànaichean aige. Sa bhad bha ùidh mhòr aig na meadhanan sa chùis.

Chuir Geldof an uair sin còmhlan ri chèile leis an ainm, Band Aid. Bha a h-uile neach-ciùil ainmeil à Breatainn agus Èirinn anns a’ chòmhlan. Chaidh an clàr a chur a-mach dìreach ron Nollaig agus bha an t-airgead gu lèir a’ dol gu Etiòpia. Bha dùil aig Geldof gun togadh iad timcheall air £70,000, ach bha e fada ceàrr. Is ann a thog an clàr iomadach millean not. Aig an àm cha robh clàr riamh air uiread a reic ann am Breatainn.

Live Aid

Bha an t-òran cho soirbheachail agus gun robh Geldof agus Ure airson rudeigin eile a dhèanamh. Stèidhich iad an uair sin Live Aid ann an 1985. Bha iad airson an consairt roc as motha a chunnaic an saoghal a-riamh a chur air bhonn. Bhiodh an luchd-ciùil as fheàrr air an t-saoghal a’ cluiche aige. Thigeadh a shealltainn ann am Breatainn agus ann an Ameireaga.

Bha obair mhòr an lùib seo. Cha deach a leithid a rud a dhèanamh riamh roimhe. Ach mu dheireadh thall chaidh an consairt, ann an Lunnainn agus Philadelphia, air adhart. Airson a’ chiad uair bha consairt beò ri fhaicinn air feadh an t-saoghail. Bha e uabhasach soirbheachail agus a-rithist chaidh mòran airgid a thogail airson Afraga.

Às dèidh Live Aid

As dèidh Live Aid bha Geldof aithnichte air feadh an t-saoghail. Bha e a’ siubhal gu mòran àiteachan a’ togail airgid airson Afraga. Chaidh e a throd ris a’ Phrìomh Mhinistear, Mairead Thatcher. Bha ise airson cìsean a chur air airgead gu Afraga, ach thug Geldof oirre smaointinn às ùr. A’ bhliadhna às dèidh Live Aid rinn a’ Bhànrigh, Ridire Urramach dheth. Ach a chionn is gur ann an Èirinn a rugadh e, chan fhaod Geldof an tiotal ‘Sir’ a chleachdadh.

Na bliadhnaichean còmhla ri Paula Yates

Anns an aon bhliadhna ri Live Aid, phòs Geldof Paula Yates. Bha an dithis air coinneachadh nuair a bha Geldof anns na Boomtown Rats. Mus do phòs iad bha nighean bheag aca, Fifi Trixibelle. Bhiodh dithis chloinne eile aca, Peaches Honeyblossom agus Pixie, às dèidh sin.

Cha do mhair am pòsadh ged-tà. Dh’fhàg Yates Geldof airson an t-seinneadair Astràilianaich, Mìcheal Hutchence. Bha Hutchence na sheinneadair sa chòmhlan ainmeil, INXS. Choinnich e ri Yates air a’ phrògram telebhisean, The Big Breakfast. Gu h-annasach ’s e a’ chompanaidh aig Geldof fhèin a bha a’ dèanamh a’ phrògraim seo.

Bha nighean eile aig Yates ri Hutchence. A-rithist bha ainm annasach oirre, Heavenly Hiraani Tigerlily, ach chaidh cùisean ceàrr dhaibh ann an 1997. Chuir Hutchence às dha fhèin ann an taigh-òsta agus chaidh beatha Yates bun os cionn. Chaidh Geldof dhan chùirt airson a chlann aige fhaighinn air ais. Fhuair e cead cuideachd coimhead às dèidh Tigerlily. Cha robh seo furasta ged-tà, oir bha mòran strì ann ri luchd-lagha agus na cùirtean. Thug e buaidh mhòr air Geldof agus tha e a-nise a’ cur taic ri Fathers for Justice. Is e iomairt a tha seo airson barrachd chòraichean a thoirt do dh’athraichean. Thàinig droch naidheachd eile an uair sin. Bhàsaich Yates às dèidh cus dhrugaichean a ghabhail. Bha Geldof a-nise air fhàgail leis fhèin le ceathrar chloinne.

Live 8

Ann an 2005 thàinig Geldof agus Ure còmhla uair eile airson Afraga a chuideachadh. Bha coinneamh mhòr dhen G8 gu bhith ann an Alba, aig Gleann Eigeis. Is e a th’ anns an G8 ach na h-ochd rìoghachdan as cumhachdaiche air an t-saoghal. Bha Geldof a’ faicinn seo mar chothrom air barrachd a dhèanamh airson Afraga. Dh’fhoillsich e fhèin agus Nelson Mandela, Make Poverty History, ann an Lunnainn.

Beagan mhìosan às dèidh sin chuir Geldof Live 8 air bhonn. Dh’iarr e air millean neach siubhal gu Dùn Èideann. Bha e airson cuideam a chur air ceannardan poileataigeach daoine bochda an t-saoghail a chuideachadh.

Bha Live 8 fiù ’s nas motha na Live Aid. Chaidh consairtean a chur air bhonn anns gach dùthaich san G8. Mar sin, bha consairtean ann an Lunnainn, san Ròimh, Berlin, Paris, Philadelphia, Toronto, Tokyo agus Moscow. A thuilleadh air an sin, chaidh consairt eile a chur air bhonn ann an Johannesburg. Am measg na bha a’ cluiche bha Madonna, U2, Pòl McCartney, Elton John agus Geldof fhèin.

An ath cheum?

Tha Geldof an-diugh a’ fuireach ann an ceann adeas Lunnainn còmhla ris an dara bean aige, a’ bhana-chleasaiche Fhrangach, Jeanne Marine. Ged a tha Geldof ainmeil airson Afraga, bu chòir cuimhneachadh gur e fear-gnothaich soirbheachail a th’ ann cuideachd tro bhith an sàs ann an companaidhean telebhisein agus nithean eile.

Tha e fhathast a’ cuideachadh le iomairtean leasachadh seasmhach a chur air adhart ann an Afraga agus ann an dùthchannan bochda eile san t-saoghal, agus cur às do bhochdainn agus do fhiachan. Anns na h-oidhirpean sin tha Geldof air a bhith a’ faighinn taic bho Bhono, fear-ciùil eile a bhuineas do dh’Èirinn.

Anns an Fhaoilleach 2013 dh’inns Geldof gum biodh na Boomtown Rats a’ tighinn còmhla a-rithist airson cluich aig Fèis Isle of Wight san Ògmhios. Thug iad clàr ùr a-mach greiseag às dèidh sin.

Dh’fhuiling e buille mhòr eile anns a’ Ghiblean 2014 nuair a bhàsaich an nighean aige, Peaches, aig aois 25 an dèidh dhi heroin a ghabhail.

Tha cuid a’ smaoineachadh gum faodadh Geldof seasamh fhathast airson Ceann-suidhe na h-Èireann. Tha feadhainn eile den bheachd gum faigh e àite ann an Taigh nam Morairean. Bhiodh Geldof fhèin ag iarraidh gum bidh cuimhne aig daoine air mar neach-ciùil. Ach leis na tha e air a dhèanamh airson Afraga, tha a h-uile coltas gur e tuilleadh poilitigs a bhios fa-near dha san àm ri teachd.