A’ chiad fhoillseachadh ann an 2007 le Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig agus Cànan, le taic bhon Bhuidheann Eadar-roinneil airson Ionnsachadh agus Leasachadh Coimhearsnachd (Community Learning and Development Review Group for Gaelic).

ISBN 978-1-904730-69-9

Air fhoillseachadh ann an 2016 le:

Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig

An Tosgan

54 Rathad Shìophoirt

Steòrnabhagh

Leòdhas

www.storlann.co.uk

oifis@storlann.co.uk

Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig a’ faighinn taic bho Bhòrd na Gàidhlig.

Dealbh còmhdaich © General Photographic Agency/Getty Images.

Na dealbhan Corbis agus Getty Images.

Na còraichean uile glèidhte. Chan fhaodar pàirt sam bith dhen leabhar-e seo ath-riochdachadh ann an cruth sam bith, no ann an dòigh sam bith gun chead ro-làimh bho Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig.

Deilbhte le Cànan Earranta | www.canan.co.uk

Beatha le Buaidh

J K Rowling

An teacs le Gillebride Mac’Illemhaoil

Tha JK Rowling ainmeil airson nan seachd nobhailean a sgrìobh i mu Harry Potter. Thuige seo tha i air còrr is 450 millean leabhar a reic air feadh an t-saoghail. Chaidh sgeulachdan Harry eadar-theangachadh gu 78 cànan.

Cò a th’ ann an JK Rowling?

Rugadh Joanne Kathleen Rowling ann an Chipping Sodbury, faisg air baile Bristol ann an Sasainn. Nuair a bha i beag bhiodh Rowling a’ cluiche gheamachan còmhla ri piuthar, Dianne. Bhiodh iad a’ cur orra seann aodach agus a’ leigeil orra gur e bana-bhuidsichean a bh’ annta. Bha caraid aca, Iain Potter, agus b’ e esan an draoidh. A rèir choltais, ’s ann às na geamachan seo a thàinig sgeulachdan Haraidh Potter.

Rinn i Frangais agus Clasaigs ann an Oilthigh Exeter. An uair sin chaidh i gu Portagail far an robh i a’ teagasg Beurla airson greis. Fhad ’s a bha i an sin choinnich i ris an duine aice, Jorge Arantas, agus bha nighean bheag aca, Jessica. Ach cha do mhair am pòsadh fada.

Nuair a bha Jessica dìreach ceithir mìosan, ghluais Rowling gu baile Dhùn Èideann. Bha a piuthar, Dianne, a-nis a’ fuireach an sin.

Làithean dorcha

B’ e àm duilich a bha seo airson Rowling. Cha robh mòran airgid aice agus bha i a’ togail Jessica na h-aonar. Bha cùisean cho dona agus gun robh i a’ fulang le tinneas inntinn airson greis. Thuirt i às dèidh làimh gun tug an tinneas buaidh air an sgrìobhadh aice. Tha cuid de na caractaran dorcha anns na nobhailean aice a’ dol air ais gun àm seo. Chì thu sin gu sònraichte anns an leabhar, Harry Potter and The Prisoner Of Azkaban. Tha creutairean eagalach ann a tha ag obair air an inntinn.

Turas trèana misneachail

Bha JK Rowling air trèana nuair a smaoinich i air Haraidh an toiseach. Bha i a’ siubhal eadar Lunnainn agus Manchester ann an 1990. Thàinig Haraidh agus na caractaran eile na h-inntinn air an t-slighe. An uair sin thòisich i air a’ chiad leabhar a sgrìobhadh air ais ann an Dùn Èideann.

B’ e ainm an leabhair, Harry Potter and the Philosopher’s Stone. Chaidh mòran den leabhar a sgrìobhadh ann an café sa bhaile. Agus fhad ‘s a bha Rowling a’ sgrìobhadh, bha Jessica na cadal ri taobh. Bha mòran obair ann agus thug Rowling grunn bhliadhnaichean mus do chuir i crìoch air an leabhar.

Foillseachadh

Cha robh e furasta an leabhar fhoillseachadh ged-tà. Ged a tha i ainmeil an-diugh, cha robh guth air Rowling an uair sin. Chuir i an leabhar air falbh gu mòran chompanaidhean, ach cha robh ùidh aca idir ann. Bha Rowling air misneachd a chall. Ach an uair sin fhuair i fios bho aon chompanaidh – Bloomsbury – gun robh iadsan airson an leabhar a thoirt a-mach. Thug iad £4,000 do Rowling airson a’ chiad leabhair. Bha Haraidh agus luath-thrèana Hogwarts a-nis air an slighe.

Ann an clò mu dheireadh thall

Chaidh Harry Potter and the Philosopher’s Stone fhoillseachadh ann an 1997. Ach thug Bloomsbury rabhadh do Rowling mus do nochd an leabhar. Thuirt iad rithe nach robh airgead mòr idir ann an leabhraichean chloinne. Nach iad a bha ceàrr! Cha robh fada gus an robh an leabhar aig mullach na liosta reice.

Nochd dà leabhar eile an uair sin - Harry Potter and the Chamber of Secrets agus Harry Potter and the Prisoner Of Azkaban. Chaidh an reic sa bhad. Bha na trì leabhraichean aig mullach na liosta reice, ann am Breatainn agus ann an Ameireaga.

Chaidh ochd filmichean a dhèanamh air am bonntachadh air na seachd leabhraichean mu Harry – am fear mu dheireadh aca sin, Harry Potter and the Deathly Hallows Pàirt 2 a thàinig a-mach ann an 2011. Gu ruige seo tha na filmichean air timcheall air ochd billean dolair a chosnadh air feadh an t-saoghail. B’ e Daniel Radcliffe a chluich pàirt Harry Potter anns na filmichean. Bha an cleasaiche ainmeil, Robbie Coltraine, a’ cluich pàirt Hagrid annta. Chaidh pàirt de na filmichean a chlàradh air a’ Ghàidhealtachd, faisg air a’ Ghearasdan. Anns a’ bhliadhna 1999 rinn Rowling còrr is fichead millean not. Cò thuirt nach robh airgead ann an leabhraichean chloinne?

Carson a tha Haraidh cho soirbheachail?

Dè is coireach gu bheil Haraidh agus Rowling air a bhith cho soirbheachail? Bha mòran a’ smaoineachadh nach robh clann ag iarraidh a bhith a’ leughadh leabhraichean. Is e coimpiutaran is geamachan a b’ fheàrr leotha nach e? Uill, a rèir choltais chan e. Agus tha ùidh aig inbhich anns na leabhraichean aig Rowling cuideachd. Tha na leabhraichean aice furasta an leughadh. Tha iad làn mac-meanmna. Tha buidsichean agus draoidheachd annta. Agus tha iad èibhinn cuideachd.

Dè a-nis airson Haraidh agus JK Rowling?

Bho thùs thuirt Rowling gun sgrìobhadh i seachd leabhraichean mu Harry agus rinn i sin. Anns an Iuchar 2003 chaidh 5.3 millean lethbhreac a dhèanamh de Harry Potter and the Goblet of Fire anns a’ chiad chlò-bhualadh. Nochd Harry Potter and the Order of the Phoenix ann an 2003. Bha dùil ris an leabhar seo ann an 2001, ach bha duilgheadasan aig Rowling ga sgrìobhadh. B’ e na dhà mu dheireadh, Harry Potter and the Half-Blood Prince agus Harry Potter and the Deathly Hallows, agus mar a thuigeas sibh bha fèill mhòr orrasan cuideachd anns na bùithtean leabhraichean agus air Amazon.com. Reic Harry Potter and the Deathly Hallows 2.65 millean lethbhreac air a’ chiad latha ann am Breatainn nuair a nochd e ann an 2007.

Tha JK Rowling air beatha ùr a chruthachadh dhi fhèin ann an Alba. Ann an 2001 phòs i airson an dara turas. Is e Niall Moireach an t-ainm a th’ air an duine aice agus ’s e dotair a th’ ann. Anns a’ Mhàrt 2003 bha gille beag aca, Dàibhidh Gòrdan Rowling Moireach.

A rèir coltais chan eil dùil aig Rowling an còrr nobhailean a sgrìobhadh mu Harry Potter. Tha i fhathast trang a’ sgrìobhadh, ge-tà. Tha i air trì leabhraichean a sgrìobhadh co-cheangailte ri Harry Potter airson cathrannais – Quidditch Through the Ages, Fantastic Beasts and where to Find Them agus The Tales of Beedle the Bard. Bidh film a’ tighinn a-mach ann an 2016 air a bhonntachadh air Fantastic Beasts. Tha i cuideachd air leabhar de sgriobtaichean a thoirt a-mach stèidhichte air an dealbh-chluich, Harry Potter and the Cursed Child. Còmhla ri sin tha i air ceithir nobhailean fhoillseachadh do dh’inbhich. Sgrìobh i trì dhiubh sin fon ainm-pinn, Robert Galbraith.

Chan eil sgrìobhaiche beò ann am Breatainn cho soirbheachail ri JK Rowling. Air sgàth sin tha i uabhasach beairteach. Thuirt an Sunday Times ann an 2008 gun robh fortan de 560 millean not aice. Choisinn i sin tro na sgilean sònraichte aice fhèin agus tha an luchd-leughaidh aice an dòchas nach sguir i gu bràth a sgrìobhadh.