A’ chiad fhoillseachadh ann an 2007 le Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig agus Cànan, le taic bhon Bhuidheann Eadar-roinneil airson Ionnsachadh agus Leasachadh Coimhearsnachd (Community Learning and Development Review Group for Gaelic).

ISBN 978-1-904730-69-9

Air fhoillseachadh ann an 2016 le:

Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig

An Tosgan

54 Rathad Shìophoirt

Steòrnabhagh

Leòdhas

www.storlann.co.uk

oifis@storlann.co.uk

Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig a’ faighinn taic bho Bhòrd na Gàidhlig.

Dealbh còmhdaich © Bettmann/Corbis.

Na dealbhan le Corbis.

Na còraichean uile glèidhte. Chan fhaodar pàirt sam bith dhen leabhar-e seo ath-riochdachadh ann an cruth sam bith, no ann an dòigh sam bith gun chead ro-làimh bho Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig.

Deilbhte le Cànan Earranta | www.canan.co.uk

Beatha le Buaidh

Jamie Oliver

An teacs le Ailig O’Henley

Jamie Oliver

Tha Jamie Oliver air fear dhe na còcairean as ainmeile ann am Breatainn. Thàinig e gu aire an t-sluaigh le sreath de phrògraman telebhisein mu dheidhinn còcaireachd. Tha an stoidhle aige - a tha sìmplidh a thaobh biadh agus dòigh-labhairt - a’ còrdadh ri daoine dhe gach aois. Ann an 2005 bha ainm gu mòr anns na meadhanan. Rinn e càineadh làidir air a’ bhiadh a bha clann a’ faighinn anns na sgoiltean. Tha cuid ag ràdh gur e sin a thug air an Riaghaltas £280 millean not a bharrachd a thoirt seachad airson biadh sgoiltean.

Còcaireachd san fhuil

Bha còcaireachd anns an fhuil aig Jamie Oliver. Nuair a bha e na bhalach bha a phàrantan a’ ruith taigh-seinnse ann an Exeter. Aig aois ochd bliadhna thòisich Jamie air na còcairean a chuideachadh anns a’ chidsin. Thòisich e le bhith a’ rùsgadh buntàta agus a’ gearradh glasraich. Bha iad a’ cleachdadh tòrr de bhiadh ùr, rud a bheireadh buaidh air Jamie a-rithist.

Às dèidh dha an sgoil fhàgail rinn Jamie inntinn suas gun robh e airson a bhith na chòcaire. Chaidh e gu Colaiste Còcaireachd Westminster ann an Lunnainn. Is ann aig an àm seo a choinnich e ri Juliette. B’ e seo an leannan aige ach tha sinn nas eòlaiche oirre an-diugh mar Jools. Tha iad a-nise pòsta agus tha dithis chloinne aca, Poppy agus Daisy.

An còcaire òg

Nuair a bha e deiseil sa cholaiste, chaidh Jamie don Fhraing greis. Shiubhail e mu chuairt na dùthcha ag ionnsachadh barrachd mu bhiadh agus dòighean còcaireachd. Às dèidh greis bha e deiseil airson obair ann an taigh-bìdh mar chòcaire. Thìll e gu Lunnainn agus fhuair e obair còmhla ri fear dhe na còcairean as fheàrr sa bhaile. Chaidh e a dh’obair còmhla ri Antonio Carluccio, an còcaire ainmeil Eadailteach.

Às dèidh greis an sin ghluais e chun an River Café. Bha dà chòcaire ainmeil eile an sin, Rose Gray agus Ruth Rodgers. A-rithist bha blas Eadailteach air a’ chòcaireachd acasan. Bha iad a’ cleachdadh tòrr luibhean còmhla ri biadh sìmplidh, blasta. Bha an obair a’ còrdadh ri Jamie gu mòr, ach cha robh dad a dhùil aige ris an ath rud a thachair dha.

Thàinig riochdaire telebhisein a dhèanamh prògram mun taigh-bìdh. Bhruidhinn iad ri Jamie mar phàirt dhen phrògram agus bha e cho math ’s gun deach prògram a thairgsinn dha fhèin. Bha cùisean ag atharrachadh agus cha bhiodh a bheatha an aon rud tuilleadh.

Cliù is fortan

B’ e an Naked Chef an t-ainm a bha air a’ chiad sreath telebhisein aige. Bha a sheanmhair gu math draghail nuair a chual’ i seo. Bha dùil aice gun robh Jamie gu bhith rùisgte air an telebhisean! Ach chan e sin a bha tiotal a’ phrògraim a’ ciallachadh idir. Is e a bha fa-near do Jamie ach gum biodh am biadh cho nàdarra agus cho sìmplidh sa ghabhadh.

Anns na prògraman bha Jamie a’ còcaireachd ’s a’ cumail phàrtaidhean airson nan caraidean aige. Chitheadh tu e a’ siubhal timcheall Lunnainn air an scooter bheag aige. A thuilleadh air biadh math, bha an sreath ainmeil cuideachd airson na faclan a bha Jamie a’ cleachdadh. Faclan mar ‘Pukka’ agus ’Wicked’. Chòrd na prògraman ri daoine nach robh a’ coimhead phrògraman còcaireachd roimhe seo. Thàinig leabhar fon an aon ainm a-mach cuideachd agus reic sin an t-uabhas.

Cha robh fada gus an tàinig sreath ùr a-mach, Return of the Naked Chef. A-rithist bha mòran dhaoine ga choimhead. Chan ann a-mhàin ann am Breatainn ach thall thairis cuideachd. Bha iarrtas mòr air Jamie a-nise na sgilean aige a thoirt air feadh an t-saoghail. Ann an 2001 chaidh iarraidh air còcaireachd airson a’ Phrìomhaire Tonaidh Blair. Bha Mgr Blair a’ cumail coinneamh mhòr le Prìomhaire na h-Eadailte aig Sràid Downing. Rinn Jamie an dìnnear dhaibh agus tha e coltach gun do dh’iarr Mgr Blair ‘doggy bag’ airson a thoirt dhachaigh.

A’ cur rudeigin air ais

Bhon uair sin tha Jamie air taighean-bìdh, Fifteen, fhosgladh ann an Amsterdam, Melbourne agus ann an Newquay sa Chòrn.

Ann an 2001 thòisich Jamie air pròiseact ùr. Thug e cothrom trèanaidh do 15 neach òg obair còcaire ionnsachadh. Bha an fheadhainn òga bho dhachaighean bochda. Cha robh duine aca riamh faisg air cidsin ann an taigh-bìdh. Ach thug Jamie cothrom dhaibh san taigh-bìdh aige fhèin, Fifteen, ann an Lunnainn. Chaidh sreath telebhisein a dhèanamh mun phròiseact cuideachd. Tha a’ chuid as motha dhen fheadhainn òga sin nan còcairean proifeiseanta a-nise.

Tha Jamie am beachd an aon rud a dhèanamh ann am bailtean eile leithid Sidnidh agus New York. Tha e cuideachd an lùib na buidhne carthannais Cheeky Chops. Tha a’ bhuidheann seo a’ toirt trèanadh do dhaoine òga bho theaghlaichean bochda.

Le taic Jamie agus còcairean eile tha iad a’ faighinn cothrom obair còcaire ionnsachadh. Ann an 2003 fhuair e urram MBE bhon Bhànrigh.

Droch bhiadh sgoile

Ann an 2005 bha Jamie air ais sna naidheachdan. Bha sreath ùr telebhisein aige air Seanal 4 leis an ainm, Jamie’s School Dinners. Dh’fheumadh Jamie biadh a dhèanamh do 500 sgoilear nach cosgadh ach 37 sgillinn gach sgoilear. Bha e follaiseach nach gabhadh biadh blasta a dhèanamh le suim cho beag. Gu dearbh, bha pàrantan air a bhith a’ gearan mu dheidhinn seo fad bhliadhnaichean ach a-nise, bha Jamie Oliver, caraid Tonaidh Blair a’ gearan cuideachd.

Cha robh fada gus an tàinig atharrachadh air an t-suidheachadh. Dh’innis an riaghaltas gun robh iad a’ dol a chur £280 millean not a bharrachd ri biadh sgoile. Cha do dh’aidich iad gur e Jamie Oliver a bha air cùl seo, ach tha mòran dhen bheachd gur e na prògraman aige a thug air an riaghaltas an inntinn atharrachadh.

Tron Jamie Oliver Food Foundation tha Jamie ag ionnsachadh do dhaoine òga agus aosta ann am Breatainn agus ann an Ameireaga mar a nì iad biadh fallain dhaibh fhèin. Tha e a’ dèanamh an aon rud ann an Àstrailia tron charthannas, The Good Foundation.

Ann an 2008 rinn e sreath phrògraman air Seanal 4 anns an robh e a’ sealltainn do mhuinntir Rotherham mar a dhèanadh iad biadh fallain le bhith a’ cleachdadh biadh ùr mar glasraich, feòil, iasg agus eile. Dh’fhosgail ionadan Ministry of Food ann an Rotherham, Bradford, Leeds agus Newcastle airson an obair seo a chumail a’ dol. Tha Ministry of Food cuideachd ann an Astràilia.

Anns an Ògmhios 2008 dh’fhosgail e taigh-bìdh ùr, Jamie’s Italian ann an Oxford. Tha 40 aca sin ann a-nis, chan ann a-mhàin ann am Breatainn, ach air feadh an t-saoghail. Tha Jamie fhathast a’ dèanamh phrògraman dhan telebhisen agus tha e air mòran leabhraichean còcaireachd fhoillseachadh. Eadar 2000 agus 2011 bha e ri fhaicinn air sanasachd a’ chompanaidh Sainsury’s agus chithear e cuideachd ann an sanasan airson fìon agus panaichean. Tha a h-uile càil a tha sin ga fhàgail na dhuine air leth beairteach.

Tha Jamie Oliver air mòran a dhèanamh na bheatha gu ruige seo, agus chan eil e fhasthast ach 40 bliadhna a dh’aois. A rèir coltais bidh sinn a’ cluinntinn tuilleadh bho Jamie Oliver anns na bliadhnaichean a tha romhainn.