A’ chiad fhoillseachadh ann an 2007 le Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig agus Cànan, le taic bhon Bhuidheann Eadar-roinneil airson Ionnsachadh agus Leasachadh Coimhearsnachd (Community Learning and Development Review Group for Gaelic).

ISBN 978-1-904730-69-9

Air fhoillseachadh ann an 2016 le:

Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig

An Tosgan

54 Rathad Shìophoirt

Steòrnabhagh

Leòdhas

www.storlann.co.uk

oifis@storlann.co.uk

Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig a’ faighinn taic bho Bhòrd na Gàidhlig.

Dealbh còmhdaich © Bettmann/Corbis.

Na dealbhan le Corbis.

Na còraichean uile glèidhte. Chan fhaodar pàirt sam bith dhen leabhar-e seo ath-riochdachadh ann an cruth sam bith, no ann an dòigh sam bith gun chead ro-làimh bho Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig.

Deilbhte le Cànan Earranta | www.canan.co.uk

Beatha le Buaidh

Maradona

An teacs le Gillebride Mac’Illemhaoil

Diego Maradona

Ged a tha iomadach bliadhna bho sguir Diego Maradona a chluich ball-coise, tha mòran fhathast dhen bheachd gur e an cluicheadair a b’ fheàrr a bha ann a-riamh. Ged a tha e air a bhith an sàs ann an iomadach sgaineal na bheatha phearsanta agus na chluicheadair, ’s ann mar shàr-chluicheadair ball-coise as fheàrr a tha cuimhne air.

Toiseach tòiseachaidh

Rugadh Diego Armando Maradona ann an 1960 agus coltach ri iomadh cluicheadair ball-coise eile bho Argentina agus Aimeireaga a Deas, b’ ann bho theaghlach gu math bochd a bha e. B’ ann air sràidean baile Seantaidh, faisg air prìomh-bhaile Argentina, Buenos Aires, a thòisich e air ball-coise a chluich. Anns a’ bhaile far an deach àrach bha na taighean air an togail le fiodh agus iarrann agus cha robh uisge no dealan anns na taighean aig a h-uile duine. Bhiodh Diego a’ cluich anns na sràidean am measg nan taighean agus an t-salchair. Ach bha e gu math follaiseach gun robh rudeigin sònraichte mu dheidhinn. Chaidh a thaghadh le fear de phrìomh sgiobaidhean na dùthcha, Argentina Juniors, nuair a bha e 10 bliadhna a dh’aois. Cha robh Diego ach 15 nuair a chluich e an toiseach dhan sgioba ann am prìomh lìg na dùthcha. ’S e fear dhe na cluicheadairean a b’ òige ann an dùthaich sam bith a chluich ann am prìomh lìg.

A’ Gluasad dhan Roinn Eòrpa

An dèidh a bhith a’ cluich do sgiobaidhean proifeiseanta ann an Argentina airson còig bliadhna, agus ann an Cupa na Cruinne anns an Spàinn, ghluais e gu Barcelona ann an 1982. Aig an àm sin, b’ e an cluicheadair a bu daoire a bha ann a-riamh ’s e a’ cosg £5 millean dhaibh. Bha e a’ cluich do dh’iomadach sgioba anns an Roinn Eòrpa ach ’s cinnteach gur ann an sgioba Napoli, anns an Eadailt, as measail a tha an luchd-leantail air fhathast. Bha e a’ cluich dhaibh airson 7 bliadhna agus bhuannaich iad Lìg na h-Eadailte dà thuras a bharrachd air Cupa na h-Eadailte cuideachd. Cha robh Napoli a-riamh air a bhith cho soirbheachail agus bha buaidh mhòr aig Maradona air sin.

Làmh Dhè

B’ ann am Meagsago a bha Cupa na Cruinne air a chumail ann an 1986 agus gun teagamh sam bith, b’ e Maradona an cluicheadair a b’ fheàrr. Ach, ged a bhuannaich Argentina Cupa na Cruinne a’ bhliadhna sin, ’s ann airson a’ ghèam an aghaidh Shasainn as fheàrr a tha cuimhne aig daoine air Diego. Fhuair Diego dà thadhal – aon fhear le làimh agus fear eile le bhith a’ ruith bho mheadhan na pàirce seachad air cluicheadairean Shasainn agus a’ cur a’ bhuill dhan lìon. An dèidh a’ ghèam nuair a chaidh fhaighneachd dha mun tadhal a chuir e le làimh cha tuirt Diego ach “Mas e làmh sam bith a bha ann, ’s e làmh Dhè a bha ann!”

Crìonadh

Ged a lean Maradona air a’ cluich gu 1997, cha b’ e an aon chluicheadair a bha ann. Bha trioblaidean aige le shlàinte agus ann an 1991 agus a-rithist ann an 1994 chaidh a chasg bho bhith a’ cluich airson drogaichean a ghabhail. Bha a bheatha mar chluicheadair aig àrd-ìre a’ tighinn gu crìch agus bha trioblaidean pearsanta agus ionmhais air milleadh mòr a dhèanamh air a bheatha. Fiù ’s aon turas nach do loisg e air neach-naidheachd le gunna-aeir an dèidh, na bheachd-san, iad a’ cur nan srònan aca ro dhomhainn dhan bheatha phearsanta aige.

Crìonadh

Ged a lean Maradona air a’ cluich gu 1997, cha b’ e an aon chluicheadair a bha ann. Bha trioblaidean aige le shlàinte agus ann an 1991 agus a-rithist ann an 1994 chaidh a chasg bho bhith a’ cluich airson drogaichean a ghabhail. Bha a bheatha mar chluicheadair aig àrd-ìre a’ tighinn gu crìch agus bha trioblaidean pearsanta agus ionmhais air milleadh mòr a dhèanamh air a bheatha. Fiù ’s aon turas nach do loisg e air neach-naidheachd le gunna-aeir an dèidh, na bheachd-san, iad a’ cur nan srònan aca ro dhomhainn dhan bheatha phearsanta aige.

Ùrachadh

Ann an 2000 chaidh ainmeachadh le FIFA mar Chluicheadair na Ficheadamh Linn às dèidh bhòt air an eadar-lìon. Bha trioblaidean aige le shlàinte a-rithist ann an 2004 nuair a thàinig grèim cridhe air, ach fhuair e seachad air an sin. Ann an 2008 fhuair e obair mar choidse air sgioba nàiseanta Argentina. Ann an Cupa na Cruinne 2010 ann an Afraga a Deas chaill Argentina an aghaidh na Gearmailt anns na cairteal chuairtean deireannach agus goirid an dèidh sin chaill Maradona obair mar choidse.

Anns an t-sèasan 2011 gu 2012 bha e na choidse air an sgioba Al Wasl anns na h-United Arab Emirates, ach bhon uair sin cha robh e na choidse/na mhanaidsear air sgioba sam bith. An-diugh bidh e a’ cluich corra ghèam airson airgead a thogail do chathrannais. Tha e cuideachd air a bhith an sàs ann an obair telebhisein ann an Argentina agus dùthchannan eile.

Thairis air aon bhliadhna fichead chluich Maradona 490 gèam do chlubaichean eadar-dhealaichte agus chuir e 259 tadhail. Chluich e 91 geamannan do dh’Argentina agus chuir e 34 tadhail dhaibh. Chluich e ann an Cupa na Cruinne ceithir tursan.

Gun teagamh, cha robh mòran chluicheadairean a-riamh ann cho sgileil ri Maradona. Bha e air leth luath, bha e lèirsinneach agus bha smachd sònraichte aige air a’ bhall, agus cha robh e ach còig troighean agus còig òirlich a dh’àirde.

Cò e?

Cò às a tha e?

Argentina

Latha Breith

30/10/1960

Aois a thòisich e air cluich mar phroifeiseantach.

15

Teaghlach

Bho theaghlach air leth bochd.

Duaisean

Cuach na Cruinne, 1986

Lìg na h-Eadailte